Consent: wat is het, en waarom het beter is dan je denkt

Consent is Engels voor toestemming; met betekenis.
In de context van seks en relaties betekent het: wederzijdse, vrijwillige toestemming. Een duidelijk 'ja' dat zonder druk, manipulatie of twijfel is gegeven. In het Nederlands gebruiken we ook het begrip consent, omdat consent meer omvat dan alleen 'toestemming'. Want het gaat ook om: enthousiasme, om ruimte en communicatie, om van gedachten te kunnen veranderen. In basis gaat het om de afstemming tussen mensen die samen iets (seksueels) gaan doen.

Of: de meest sexy skill die je niet op school leert. (Helaas.)

Een hardnekkig misverstand is dat consent iets is wat je even 'regelt', voordat het leuke deel begint. Een soort 'verplichte disclaimer'. Een check box.
Dat is het dus niet.
De waarheid is irritanter -want beter-: consent ís namelijk het leuke stuk! Want wanneer je niet hoeft te raden, te pleasen of stilzwijgend te hopen dat je grenzen 'wel duidelijk zijn', kan je lichaam zich heerlijk ontspannen en zich overgeven. En dan wordt alles zachter, eerlijker en ook veel heter…

Wat consent precies is

Consent is geen afwezigheid van 'nee', maar van een oprecht 'ja'; veilig en vrijwillig gegeven. Iedereen die in het spel meedoet, wil dit ook echt, zonder het gevoel te hebben dat 'nee' zeggen stom is.

Consent is net zo relevant in een lange relatie als bij een first date. Sterker nog, soms juist in een lange relatie kan het lastiger zijn. Want je kent de ander; je weet wat werkt en er zijn routines ontstaan. Maar je lichaam is geen automaat en kan anders dan anders op prikkels reageren.

De zekerheid hebben om ontspannen een vrijpartij aan te gaan is belangrijk, om je er aan over te kunnen geven en ervan te genieten. Gewoon kunnen zeggen 'vandaag niet' of 'vandaag wil ik graag iets anders' is the key in consent.

Of: Consent gaat over communiceren; samen aandacht voor gevoel.

FRIES: consent in vijf woorden

Planned Parenthood vat het samen in het acroniem F.R.I.E.S.:

• F - Freely given (vrij gegeven): zonder druk, dwang of manipulatie
• R - Reversible (omkeerbaar): je mag altijd van gedachten veranderen
• I  - Informed (geïnformeerd): iedereen weet waar ze ja tegen zeggen
• E - Enthusiastic (enthousiast): een écht ja, geen twijfel of bevriezing
• S - Specific (specifiek): ja tegen dit is niet ja tegen alles

Als je dit al doet, ben je niet 'braaf'. Je bent veilig. En dat is pas sexy!

Consent oefenen buiten de slaapkamer

Consent is niet alleen een seks-ding. Het is een manier van omgaan met elkaar.

Stel, iemand vraagt of je vanavond een film wilt kijken. Jij zegt ja. Halverwege blijkt het een horror te zijn, en jij houdt niet van horror. Je mag dan zeggen: 'ik stop ermee, dit is niks voor mij.' Niet dramatisch. Gewoon eerlijk.

Hetzelfde principe werkt in bed. Pauze mag. Stoppen mag. Richting veranderen mag.

Wie een assertief gedrag buiten de slaapkamer oefent, heeft daar ook veel baat bij in het leven van alledag. Als je een mening hebt over iets, is het belangrijk dat je die mening ook kunt bespreken. Dat hoeft niet perse over grenzen te gaan maar ook over 'wat zullen we eten vandaag…?' En als je geen zin hebt in gehaktballen, is dat geen verwijt.

Consent in langere relaties

Hier gaat het vaak stilletjes mis, precies omdat niemand er iets kwaads mee bedoelt. Maar ook hier gaat het over 'communicatie'. Consent in een lange relatie betekent blijven praten. Niet elk moment van begeerte omtoveren in een serieus gesprek. Oprechte interesse in elkaar en elkaar blijven bevragen of de seks nog fijn is zo, of wat er anders/beter kan. Want mensen veranderen, omstandigheden en lichamen veranderen. Ook de begeerte verandert. Consent verandert mee…

Over levenslange Liefde & Seks heeft Esther Perel prachtige how to boeken geschreven.

Hoe vraag je toestemming zonder dat het klinisch wordt?

Soms denken mensen dat consent is als een formulier dat je moet invullen. Dat is echt onzin. Het is vooral menselijk en respectvol, en het is ook: speels, warm en opwindend erotisch.

We geven je hier wat woordjes waarmee je meer te weten komt van de ander:

Bij een date:

• Mag ik je hier aanraken?
• Zal ik je zoenen?
• Wil je dat ik doorga?
• Zullen we samen een seksspeeltje proberen?

Check-in tijdens:

• Zo oké?
• Wil je meer of juist minder?
• Vind je dit fijn?

Dirty talk, maar dan consent-proof:

• Ja… precies daar!
• Harder of zachter?
• Zeg het als je iets anders wilt.

Of: Consent is gewoon: flirt + respect + aandacht. Een sterkere combi dan je dacht...

Ja . Nee . Misschien-lijst

Soms is praten lastig omdat je partner je aankijkt terwijl jij nog bedenkt wat je eigenlijk wil… Menselijk!

Een Ja/Nee/Misschien-lijst kan helpen, want je kunt rustig nadenken zonder druk. Belangrijk dat je je eigen grenzen helder krijgt, zodat je weet wat voor jou belangrijk is. Een goed uitgangspunt voor een goed gesprek.

• Ja - dingen waar je zin in hebt (nu of in principe)
• Nee - dingen die je niet wilt 
• Misschien - dingen die je nieuwsgierig maken, en waarbij context en timing belangrijk zijn

Belangrijk: 'Misschien' is geen verkapte ja. Het is: alleen als… of nog niet.

(Een downloadbare Ja/Nee/Misschien-lijst volgt binnenkort.)

Als 'nee' zeggen moeilijk voelt

Dan ben je niet raar. Je bent misschien opgegroeid in een omgeving waar lief zijn belangrijker leek dan eerlijk zijn, waar grenzen 'lastig' waren, en waar afwijzing voelde als gevaar.

Veel mensen weten wel dat ze nee mogen zeggen. Ze hebben het gelezen, ze begrijpen het rationeel, ze zouden het anderen ook adviseren.
Maar weten is niet hetzelfde als voelen.
Op het moment dat het erop aankomt, vriezen ze; ze zeggen toch ja. Hun lichaam doet iets anders dan wat hun hoofd weet. De informatie is aanwezig, je weet rationeel dat je nee kunt zeggen, maar het gevoel 'nee' leeft nog niet in je lichaam. Het wordt niet-belichaamde gevoel genoemd. Niet-belichaamde kennis is kennis die je weet maar niet voelt.
Consent leren is daarom niet alleen een kwestie van begrijpen. Het is oefenen. Herhalen. Kleine momenten in het dagelijks leven gebruiken om je lichaam te leren wat je hoofd al weet.

Maar consent is niet alleen een skill voor seks. Het is ook attitude van zelfrespect en voelen wat goed voor je is en daarvoor op te komen. Je hoeft niet van de ene op de andere dag al je behoeftes te kunnen benoemen. Een 'wacht even' is al genoeg, of zeg gewoon 'ik weet niet zo goed wat ik wil'. is al genoeg.
Onthoud: verwarring is eerlijker dan een ja dat niet goed voelt.

Begin klein. Zeg nee tegen een afspraak waar je geen ruimte voor hebt of wat niet goed voelt. Zeg ja tegen iets wat je écht wil. Luister goed naar je lichaam, dat leert sneller dan je hoofd. Belichaamde kennis verwerf je niet in één gesprek. Maar je bouwt dit wel op; moment voor moment; keuze voor keuze.
Wees je ervan bewust: consent die je alleen begrijpt, beschermt je niet. Consent die je voelt, wel.

Als je lichaam bevriest

Het lichaam reageert met 'nee'; je lichaam bevriest; letterlijk, fysiologisch. Dat is de overlevingsreactie wanneer het lichaam geen veilige weg voelt om te stoppen. Dit heet tonic immobility. Een stil, slap, afwezig lichaam is een signaal. Misschien heeft er geen duidelijk/helder nee geklonken, maar het lichaam spreekt boekdelen. Het lichaam faalt niet en doet wat voelt dat voor de situatie het beste is.

Veelgestelde vragen over consent

Wat betekent consent?

Consent is het Engelse woord voor toestemming. In de context van seks en relaties betekent het: wederzijdse, vrijwillige toestemming: een duidelijk ja zonder druk, manipulatie of twijfel. Het gaat niet alleen om de formele goedkeuring, maar ook om enthousiasme, geïnformeerdheid en de ruimte om op elk moment van gedachten te veranderen.

Hoe vraag je consent zonder dat het ongemakkelijk wordt?

Gewoon, in normale taal. Vragen als 'mag ik je zoenen?', 'Heb je hier zin in?' of 'zo goed?' Dit is geen formulier; het is aandacht. En aandacht is een van de meest erotische essenties. Maak consent royaal onderdeel in het moment zelf, in plaats van er een apart gespreksonderdeel van te maken.

Wat is het verschil tussen consent en consensus?

Consent gaat over toestemming tussen individuen. Meestal in relationele of seksuele context, waarbij iedereen vrijwillig en enthousiast instemt. Consensus is een besluitvormingsterm uit groepsprocessen. Het betekent een beslissing waar niemand fundamenteel bezwaar tegen heeft. Ze lijken op elkaar, maar consent vereist een actief ja, consensus alleen de afwezigheid van een nee.

Geldt consent ook in een lange relatie?

Ja, en juist daar wordt het makkelijk overgeslagen. Omdat je elkaar kent, ontstaan routines, en is de neiging groot om aan te nemen dat de 'ja van gisteren' ook voor vandaag geldt. Maar mensen, lichamen en verlangens veranderen. Consent bevragen blijft daarom belangrijk, en wordt seks in langere relaties eerder een manier van afstemmen dan een expliciete bevraging.

Wat als je partner niet duidelijk ja of nee zegt?

Dan is er geen consent. Stilte, bevriezing of passief meegaan is iets anders dan enthousiasme. Als je merkt dat je partner niet echt meedoet, afwezig wordt, verstilt, niet reageert, stop dan en vraag. Een enthousiast 'ja' is iets heel anders dan geen weerstand.

Tot slot kort samengevat

Consent = vrij, omkeerbaar, geïnformeerd, enthousiast en specifiek. Het is geen moodkiller; het is de basis waarop je kunt loslaten en je ontspannen voelt voor plezier. Want bevragen is ook super sexy! Checken mag normaal zijn. Stoppen mag altijd. En voor iedereen die denkt dat bevragen 'het moment verpest': niets verpest een moment sneller dan de twijfel of de ander wel echt kan genieten…

Geniet en laat genieten!

Voor als je verder wilt lezen of hulp zoekt

• Sense.info - betrouwbare informatie over seks, relaties en grenzen
• Rutgers - kenniscentrum seksuele gezondheid
• Centrum Seksueel Geweld (T. 0800-0188 / 24/7) - voor als er iets gebeurd is waar je niet oké mee bent, ook als het al langer geleden is. Praat erover.